Naar de inhoud

Ultim Host

Actueel

Aller-retours of aller-retour: wat is de juiste spelling in het meervoud?

Je schrijft een zakelijke e-mail en twijfelt tussen ‘des allers-retours’ en ‘des aller-retour’. De twijfel slaat toe. De eerste ingeving is…

Femme consultant un livre de grammaire française à son bureau pour vérifier l'orthographe du mot allers-retours au pluriel
4 min

Je schrijft een zakelijke e-mail en twijfelt tussen ‘des allers-retours’ en ‘des aller-retour’. De twijfel slaat toe. Vaak is de eerste ingeving om ergens een ‘s’ weg te laten, om het niet te ingewikkeld te maken.

Het samengestelde woord ‘aller-retour’ volgt echter een duidelijke regel: beide delen zijn zelfstandige naamwoorden en krijgen allebei een meervoudsuitgang. Je schrijft dus ‘des allers-retours’. De echte moeilijkheid ontstaat wanneer het woord een andere functie in de zin krijgt.

Wanneer het meervoud afhangt van wat je telt

De meeste spellinggidsen houden het bij de basisregel: zelfstandig naamwoord + zelfstandig naamwoord = twee ‘s’en. In de praktijk ligt de vraag anders. Je schrijft het niet op dezelfde manier als je het over reizen, tickets of een herhaalde handeling hebt.

Neem deze drie veelvoorkomende formuleringen:

  • ‘Plusieurs allers-retours’: je telt afzonderlijke reizen, die elk uit een heen- en terugreis bestaan. Het samengestelde woord functioneert als een zelfstandig naamwoord in het meervoud.
  • ‘Plusieurs fois l’aller-retour’: dezelfde reis wordt herhaald en als één geheel beschouwd. Het enkelvoud verwijst naar de reis als type, terwijl ‘plusieurs fois’ de herhaling uitdrukt. Het woordenboek Usito vermeldt dit gebruik.
  • ‘Des billets aller-retour’: hier bepaalt ‘aller-retour’ het zelfstandig naamwoord ‘billets’. Het functioneert als een bijvoeglijke bepaling en blijft onveranderd.

De keuze tussen enkelvoud en meervoud hangt dus af van wat je telt en van de grammaticale functie van het woord. Een artikel over de spelling van aller-retour in het meervoud bevestigt dit onderscheid tussen zelfstandig en bijvoeglijk gebruik.

Man die aandachtig zijn retourtreinkaartje leest bij een loket op een Frans station

Meervoud van aller-retour: de regel voor samenstellingen van twee zelfstandige naamwoorden

In het Frans hangt de verbuiging van samenstellingen af van de grammaticale aard van elk deel. ‘Aller’ en ‘retour’ zijn allebei zelfstandige naamwoorden, net als ‘chou’ en ‘fleur’ in ‘chou-fleur’. Als een samenstelling uit twee zelfstandige naamwoorden bestaat, krijgt elk deel een ‘s’ in het meervoud.

Daarom verschilt ‘allers-retours’ van samenstellingen als ‘savoir-faire’, waarin een werkwoord (savoir) en een ander werkwoord (faire) onveranderd blijven. De regel kan niet zomaar op elke samenstelling worden toegepast: de grammaticale analyse is doorslaggevend.

Het koppelteken blijft verplicht

Je schrijft ‘allers’ en ‘retours’ niet los van elkaar zonder koppelteken. De schrijfwijze ‘des allers et retours’ bestaat (en wordt vermeld in het woordenboek Usito), maar komt in het dagelijks taalgebruik weinig voor. In een zakelijke of administratieve context is ‘des allers-retours’ met koppelteken de standaardvorm.

De spellinghervorming van 1990 en de variant ‘aller-retours’

De spellingaanpassingen van 1990 staan bij sommige samenstellingen toe dat alleen het tweede deel een meervoudsuitgang krijgt. Je kunt dus ‘des aller-retours’ tegenkomen in teksten die deze hervorming volgen. Deze schrijfwijze is niet fout, maar komt minder vaak voor dan ‘des allers-retours’, de vorm die door de meeste woordenboeken wordt aanbevolen.

Aller-retour als onveranderlijk bijvoeglijk naamwoord: bij tickets en reizen

Dit is de meest voorkomende valkuil in reisdocumenten en onkostennota’s. Als ‘aller-retour’ achter een zelfstandig naamwoord staat om dat nader te omschrijven, verandert het niet.

Je schrijft:

  • ‘Trois billets aller-retour’ (niet ‘allers-retours’)
  • ‘Des trajets aller-retour’
  • ‘Deux vols aller-retour’

In deze gevallen geeft ‘aller-retour’ aan om welk type ticket of reis het gaat. Het functioneert als een bijvoeglijke bepaling die uit twee zelfstandige naamwoorden bestaat en blijft onveranderd. Het meervoud wordt al aangegeven door ‘billets’, ‘trajets’ of ‘vols’.

Als het samengestelde woord daarentegen zelf het hoofdzelfstandig naamwoord in de zin is, krijgt het weer de functie van zelfstandig naamwoord en wordt het gewoon verbogen: ‘J’ai fait trois allers-retours entre Lyon et Paris.’

Zo maak je snel de juiste keuze

De test is eenvoudig. Kun je ‘aller-retour’ vervangen door ‘rouge’ of ‘direct’ en blijft de zin kloppen (‘des billets directs’)? Dan is ‘aller-retour’ een bijvoeglijk naamwoord en blijft het onveranderd. Kun je het vervangen door ‘trajet’ (‘j’ai fait trois trajets’)? Dan is het een zelfstandig naamwoord en krijgt het twee ‘s’en.

Open schrift met Franse spellingoefeningen over het meervoud van samenstellingen, op een cafétafel

Overzicht van de juiste schrijfwijzen van aller-retour

Context Juiste schrijfwijze Uitleg
Zelfstandig naamwoord in het enkelvoud un aller-retour Standaard samenstelling
Zelfstandig naamwoord in het meervoud (klassiek) des allers-retours Twee zelfstandige naamwoorden, twee meervoudsuitgangen
Zelfstandig naamwoord in het meervoud (hervorming van 1990) des aller-retours Alleen het tweede deel krijgt een meervoudsuitgang
Voluit geschreven vorm des allers et retours Vermeld in Usito, maar weinig gebruikelijk
Bijvoeglijke bepaling bij een zelfstandig naamwoord des billets aller-retour Onveranderlijke bijvoeglijke bepaling
Herhaald enkelvoud plusieurs fois l’aller-retour De reis wordt beschouwd als een herhaalde eenheid

Het woord ‘aller-retour’ verwijst niet alleen naar een fysieke verplaatsing. Het kan ook een vervoersbewijs aanduiden dat in beide richtingen geldig is. Dat verklaart waarom de constructie ‘billet aller-retour’ vaak voorkomt in administratieve en commerciële contexten.

Voor de meeste toepassingen blijft ‘des allers-retours’ de juiste vorm. Als het woord een zelfstandig naamwoord nader omschrijft (billet, vol, trajet), functioneert het als bijvoeglijk naamwoord en verliest het zijn ‘s’en. Twee zelfstandige naamwoorden die samen een samenstelling vormen, worden allebei verbogen; die regel geeft uiteindelijk uitsluitsel.

Aller-retours of aller-retour: wat is de juiste spelling in het meervoud?